1. Hiểu cơ bản về User Centered Design

1.1. User Centered Design là cái gì?

User Centered Design – UCD là một thuật ngữ muốn chỉ đến một chuỗi các phương pháp phân tích, thống kê, lập kế hoạch, đánh giá, xem xét dữ liệu để có thể tạo nên một mô hình lấy người dùng làm trung tâm. Quy trình của UCD sẽ được đội ngũ phát triển, thiết kế, xây dựng tùy thuộc vào từng dự án, sản phẩm nhưng vẫn lấy người dùng làm yếu tố cốt lõi.

Hiểu một cách đơn giản, thuật ngữ User Centered Design nghĩa là khi thực hiện thiết kế trang web hay một ứng dụng nào đó, chúng ta biết được đối tượng người dùng là ai. Từ người dùng này, chúng ta sẽ dễ dàng có cho mình một định hướng, kế hoạch, cách thiết kế cho sản phẩm của mình. Trong quá trình xây dựng nên các sản phẩm này, chúng ta cần có sự tinh tế, khéo léo để sử dụng màu sắc, văn bản, bố cục thật hợp lý để phù hợp với người sử dụng.

Chúng ta có thể ví dụ như trong trường hợp mình muốn thiết kế một website bán quần áo cho trẻ em. Đối tượng mà chúng ta hướng đến là các em nhỏ. Tuy nhiên, người truy cập vào website sẽ là bố mẹ của các em đó.

Do vậy, theo UCD, việc thiết kế trọng tâm mà chúng ta cần hướng đến là đối tượng người dùng trên website, ở đây là bố mẹ các em nhỏ. Tất cả các yếu tố cần có của một website như màu sắc, bố cục, nội dung, front,… cần được nghiên cứu phân tích kỹ để phù hợp với các bậc phụ huynh, cũng như cách họ muốn sử dụng. Đây cũng chính là ý nghĩa cốt lõi của User Centered Design, nhằm khiến cho người dùng website cảm thấy thoải mái, dễ chịu nhất.

1.2. Nguồn gốc hình thành User Centered Design

User Centered Design bắt đầu được xuất hiện trên thế giới từ 1969 với tên gọi lúc bấy giờ là User Centered System Design. Ngoài ra, nó còn được biết đến với tên gọi là Human Centered System Design.

Dựa theo những cơ sở được xây dựng ban đầu từ User Centered System Design, người ta bắt đầu tiếp cận và phát triển các thuật ngữ thiết kế theo nhiều góc nhìn, định hướng khác nhau. Mỗi hướng đi của thiết kế sản phẩm đều được đặt tên, có thuật ngữ riêng.

Chúng ta có thể kể đến các tên gọi như Human Centered Design, User Centered Design, User Experience, WIMP inters (Windows, Icon, Menus, Pointer),… Dù được phát triển theo rất nhiều hướng đi khác nhau nhưng thiết kế sản phẩm vẫn luôn lấy con người làm trọng tâm, đồng thời chúng đã góp phần quan trọng, ảnh hưởng cực lớn đến nhân loại ngày nay.

1.3. User Centered Design thực sự phát triển khi nào?

Mặc dù UCD mang trong mình những yếu tố cốt lõi để thiết kế sản phẩm nhưng phải trải qua hơn 17 năm, chúng ta mới nhận thức được tầm quan trọng thực sự của UCD trong quá trình thiết kế sản phẩm.

Nhắc đến sự phát triển của UCD, chúng ta không thể không nhắc đến dấu mốc năm 1986. Đây là lần đầu tiên, thuật ngữ UCD được công nhận khi mà cuốn sách nổi tiếng thế giới “User Centered System Design: New perspectives on Human – Computer Interaction” của đồng tác giả Donald A. Norman và Stephen W.Draper được phát hành.

Sau dấu mốc trên, các nhà phát triển mới thực sự nhận thức được tầm quan trọng của User Centerd Design và bắt đầu được áp dụng rộng rãi trên khắp toàn thế giới.

Xem thêm: Interaction design là gì và có những lợi ích như thế nào?

2. Cấu trúc trong User Centered Design

2.1. Cấu trúc tầng nổi của UCD

Cấu trúc tầng nổi là một mô hình triển khai mà các đội nhóm thiết kế thường áp dụng để xây dựng và tính năng của website hay ứng dụng. Ở cấu trúc này, chúng ta sẽ xây dựng UCD theo chiều từ thấp đến cao. Đồng thời, tất cả trọng tâm của thiết kế, phát triển wensite đều lấy người dùng làm trung tâm.

Có thể nói, cấu trúc tầng nổi là một quá trình làm việc không chỉ kết hợp các giải pháp phân tích mà còn còn có sự liên kết làm việc của các thành viên trong một đội nhóm, chỉ cần xác định sai nhu cầu, cảm xúc, sở thích, suy nghĩ của người sử dụng thì cả dây chuyền sản xuất sản phẩm sẽ bị thất bại.

2.2. Cấu trúc tầng đáy của UCD

Ở cấu trúc này, các nhà phát triển sẽ tập trung, khai thác các giá trị trọng tâm của người dùng. Theo đó, có 4 điểm chính mà chúng ta có thể dùng để phân tích người dùng:

- Understand Context of User: trọng tâm của điểm này chính là việc cách tương tác của người dùng với tính năng và đặc điểm của sản phẩm. Trước khi sản phẩm được “tung ra”, chúng ta cần hiểu và dự đoán được tiềm năng của thị trường thì mới có thể phát huy được giá trị của sản phẩm.

- Specify User Requirements: điểm này muốn nói lên việc dựa vào ngữ cảnh để biết được nhu cầu và mục tiêu của người dùng.

- Design Solutions: Tạo ra những luồng giải pháp để giải quyết các vấn đề của người dùng. Chúng ta cần đảm bảo được mong muốn của người dùng phù hợp mục tiêu kinh doanh, không chệch hướng cốt lõi của sản phẩm.

- Evaluate Against Requirements: điểm này muốn nói lên cách đánh giá tổng quan giải pháp dựa theo nhu cầu và mong muốn của người dùng với sản phẩm.

Trong quá trình đánh giá sản phẩm, chúng ta cần xem xét giải pháp đã thực sự phù hợp với nhu cầu của người dùng. Nếu đã phù hợp chúng ta cần tiến hành thực hiện tầng nổi của UCD. Trong trường hợp chưa phù hợp, chúng ta sẽ cần thực hiện lần lượt các mức sau:

Mức 1: xem xét giải pháp đã thực sự phù hợp với nhu cầu của người dùng.

Mức 2: xem xét nhu cầu của người dùng có tương thích với giá trị cốt lõi.

Mức 3: So sánh giá trị cốt lõi của sản phẩm và người dùng có phù hợp với kế hoạch đề ra.

Trong quá trình thực hiện các mức này, chúng ta sẽ cần thực hiện liên tục theo dạng vòng lặp đến khi sản phẩm phù hợp với nhu cầu của người dùng thì kết thúc. Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần tổng hợp các luồng dữ liệu để sẵn sàng thay đổi khi có trường hợp bất ngờ xảy ra.

3. Các yếu tố bên trong UCD

Mục tiêu chính của UCD chính là đạt được sự yêu thích, cảm xúc của người dùng đối với sản phẩm website được thiết kế. Một website được thiết kế bởi UCD cần có khả năng tiếp cận, khả năng hiển thị, ngôn ngữ và tính rõ ràng. Để đạt được mục tiêu này, UCD cần có 4 yếu tố sau:

3.1. Tầm nhìn của UCD

Yếu tố tầm nhìn mà UCD muốn nói đến ở đây là giúp người dùng có thể tạo nên một mô hình trí tuệ tài liệu. Mô hình này sẽ giúp người dùng biết được hành động của mình trong quá trình sử dụng tài liệu. Các tính năng điều hướng của một website cần được tập trung và nhấn mạnh.

3.2. Năng lực truy cập

Người dùng khi vào một website cần tìm kiếm nhanh chóng, dễ dàng tài liệu, không kể dung lượng của tài liệu. Người dùng cần được cung cấp các cách khác nhau để tìm kiếm thông tin như chức năng, mục lục, điều hướng, mã màu,… Mỗi yếu tố điều hướng cần phù hợp với một loại tài liệu nhất định.

3.3. Tính rõ ràng trong UCD

Các chữ trong một tài liệu cần phải được đọc dễ dàng. Các nhà thiết kế cần phải tìm được loại phông chữ phù hợp trong từng tình huống khác nhau. Người thiết kế cần chú ý có sự phân biệt rõ ràng, rạch ròi các kiểu như chữ in đậm – chữ nghiêng, chữ hoa – chữ trang trí, chữ lớn – chữ nhỏ. Bên cạnh đó, người thiết kế cũng cần quan tâm đến độ tương phản của phông nền với con chữ.

3.4. Ngôn ngữ cần quan tâm

Tùy vào từng tình huống, ngôn ngữ và câu từ sẽ được sử dụng khác nhau. Trong một website, người thiết kế nên sử dụng các câu văn ngắn, giải thích rõ ràng, dễ hiểu các tình huống. Đồng thời, người thiết kế cũng cần hạn chế sử dụng thuật ngữ và câu văn chuyên ngành trong một văn bản của website.

Như vậy, chúng ta đã đi qua một cách khái quát User Centered Design là gì. Hy vọng rằng, với cách trình bày trên, vieclam123.vn đã giúp được các bạn hiểu và biết được thế nào là một UCD. Chúng ta sẽ tiếp tục tìm hiểu các thuật ngữ về Design trong các bài viết lần sau.