Mẹo nhanh ghi nhớ và đọc bảng tuần hoàn hóa học

Học thuộc và đọc bảng tuần hoàn hóa học không phải là điều đơn giản đối với hầu hết học sinh. Mẹo nhanh giúp bạn ghi nhớ và đọc bảng tuần hoàn hóa học sẽ giúp việc này trở nên dễ dàng hơn.

Bảng tuần hoàn của các nguyên tố hóa học là phương pháp dạng bảng hiển thị các nguyên tố hóa học do nhà hóa học Dimitri Mendeleev người Nga phát minh vào năm 1869. Ông dự định bảng để minh họa các xu hướng định kỳ trong các thuộc tính của các nguyên tố. Bố cục của bảng đã được tinh chỉnh và mở rộng dần theo thời gian khi có nhiều nguyên tố mới được phát hiện sau đó. Tuy nhiên, các hình thức cơ bản vẫn khá giống với thiết kế ban đầu của Mendeleev.

bảng tuần hoàn hóa học Mendeleev

Giá trị cốt yếu của bảng tuần hoàn là khả năng dự đoán tính chất hóa học của một nguyên tố dựa trên vị trí của nó trên bảng. Thuộc tính của các nguyên tố khác nhau nếu xét theo chiều dọc của cột bảng hoặc theo chiều ngang dọc theo các hàng. Bảng tuần hoàn hóa học này áp dụng phổ biến trong lĩnh vực hóa học cũng như ứng dụng trong vật lý, kỹ thuật và công nghiệp, sinh học.  

Bảng tuần hoàn hóa học đầy đủ sẽ gồm có 118 nguyên tố không phải đơn giản để bạn ghi nhớ phải không nào. Mỗi nguyên tố có ký hiệu và số nguyên tử duy nhất cần thuộc. Để ghi nhớ bảng tuần hoàn Mendeleev, bạn nên bắt đầu ngay bằng cách học vài nguyên tố mỗi ngày, tận dụng các thiết bị, cụm từ và hình ảnh để dễ dàng ghi nhớ hơn hay học qua các trò chơi, tự vẽ ra bảng tuần hoàn mà không cần nhìn.

1. Mẹo ghi nhớ bảng tuần hoàn hóa học Mendeleev

1.1. Cách 1: Nghiên cứu bảng tuần hoàn Mendeleev

Xác định các thành phần khác nhau của mỗi nguyên tố

Trong bảng tuần hoàn, mỗi ô sẽ gồm một nguyên tố cùng các thành phần, thuộc tính của nguyên tố đó. Vì vậy, để tìm hiểu bảng tuần hoàn, bạn cần biết tên nguyên tố cùng ký hiệu hóa học, số nguyên tử… Tất cả các thông tin này đều có trong ô nguyên tố đó.

Tìm hiểu một vài nguyên tố mỗi ngày

Bạn nên học bảng tuần hoàn với 10 nguyên tố đầu tiên trong bảng. Khi thành thạo 10 nguyên tố này, bạn học thêm 10 nguyên tố tiếp theo. Sau đó, bạn quay trở lại ôn 10 nguyên tố trước để ghi nhớ cùng lúc. Cứ như vậy, bạn sẽ học hết 118 nguyên tố trong bảng tuần hoàn Mendeleev.

Học 10 nguyên tố hóa học trong bảng trước.

In ra một bản photo của bảng tuần hoàn

Với bản in ra đó, bạn sẽ mang đi khắp nơi để tranh thủ học bất cứ lúc nào thuận tiện. Bạn nên in thành nhiều bản cùng lúc. Giữ một cái bản gốc cất đi và những bản photo để trong cặp hoặc balo mang theo bên mình.

Hoặc bạn có thể chụp ảnh bảng tuần hoàn vào điện thoại hoặc máy tính để mang sử dụng học mọi lúc mọi nơi tiện dụng và hiệu quả.

Tạo các thẻ thông tin flashcards cho từng nguyên tố

Với thẻ flashcard, bạn viết một mặt là tên nguyên tố như Ag, S, Cu cùng số nguyên tử. Một mặt bạn điền thông tin đầy đủ về nguyên tố đó như bạc, lưu huỳnh hoặc đồng. Ngoài ra, việc ghi thêm những thuộc tính của nguyên tố trong bảng tuần hoàn sẽ giúp bạn học đầy đủ hơn.

Chia bảng thành các phần nhỏ hơn

Bạn có thể phân chia theo hàng hoặc cột, trọng lượng nguyên tử, nhóm hay khối. Tìm cách phân chia phù hợp với mình để dễ dàng quản lý.

Tự thực hiện kiểm tra lại kiến thức đã học trong giờ nghỉ và lúc rảnh rỗi

Thay vì nhồi nhét trong vài giờ, bạn hãy học bất cứ khi nào có điều kiện như khi đi xe buýt, trong bữa trưa hoặc khi đang xếp hàng. Bạn có thể đọc lại thẻ thông tin hay xem qua bảng tuần hoàn, tự nhẩm đọc lại kiến thức hay viết ra trong khi chờ bữa ăn tối.

1.2. Cách 2: Sử dụng phương pháp ghi nhớ

Viết một cụm từ giúp bạn nhớ từng nguyên tố

Bạn hãy dùng một khẩu hiệu ngắn, một câu chuyện hoặc thực tế liên quan đến âm thanh, biểu tượng của nguyên tố này. Lưu ý là cụm từ ngắn gọn, súc tích sẽ giúp bạn nhớ tên, ký hiệu và các thuộc tính của nguyên tố.

Ví dụ, Argentina được đặt tên theo kim loại bạc Argentum hoặc Ag khi người Tây ban nha định cư ở đây vì họ nghĩ rằng đất nước này có nhiều bạc. Hoặc tạo ra một cái gì đó hài hước theo cách của mình.

Đánh vần một từ hoặc một cụm từ với các chữ cái của nguyên tố

Dùng các chữ cái của nguyên tố để tạo ra một cụm từ sẽ giúp bạn nhớ được nguyên tố đó. Hoặc xâu chuỗi các nguyên tố để nhớ thứ tự của chúng. Cụm từ không cần nhiều ý nghĩa chỉ cần giúp bạn nhớ tên nguyên tố.

Liên kết mỗi nguyên tố với một hình ảnh cụ thể

Hình ảnh sẽ giúp bạn nhớ tốt hơn là học thuộc ký hiệu. Áp dụng cho mỗi nguyên tố một hình ảnh. Bạn có thể dùng hình ảnh bất kỳ có ý nghĩa với mình. Ví dụ, bạn có thể hình dung một tên cướp biển cho nguyên tố Argon (Ar).

Học bảng tuần hoàn Mendeleev bằng bài hát của mình

Bạn có thể tự tạo bài hát của mình hoặc tìm bài hát trên mạng giữ nhạc lý và soạn lời bằng bảng tuần hoàn để học.

Ôn luyện hàng ngày để nhớ những điều đã học trong bảng tuần hoàn.

1.3. Cách 3: Ôn luyện kiến thức đã học

Ghi bảng tuần hoàn hóa học bằng trí nhớ của bạn

Khi bạn đã học được vài ngày, hãy tìm một bảng tuần hoàn trống online hoặc kẻ trên giấy trắng và điền các nguyên tố vào vị trí thích hợp đúng như trong bảng chuẩn. Sau đó, so sánh với bảng gốc để xem bạn điền bao nhiêu nguyên tố đúng.

Tải ứng dụng bảng vào điện thoại của bạn

Hiện nay có một số ứng dụng có thể giúp bạn nghiên cứu các nguyên tố, ký hiệu cùng số nguyên tử, trọng lượng nguyên tử. Bạn hãy tải về điện thoại hoặc máy tính bảng để học.

Học bảng tuần hoàn quan trò chơi online

Một số website có các trò chơi cho phép người chơi học bảng tuần hoàn bằng cách điền các nguyên tố vào ô thích hợp.

2. Mẹo nhanh đọc bảng tuần hoàn hóa học lớp 8

Có nhiều học sinh thấy rất khó hiểu khi nhìn vào bảng tuần hoàn hóa học. Mẹo để bạn đọc được bảng tuần hoàn là nắm được cấu trúc của bảng. Hãy cùng tham khảo nhé.

2.1. Cách 1: Nhận biết cấu trúc của bảng tuần hoàn

Đọc bảng tuần hoàn từ trái sang phải

Các nguyên tố sẽ được sắp xếp theo số nguyên tử của chúng, hoạt động theo nguyên lý tăng lên khi di chuyển qua và xuống của bảng tuần hoàn. Như vậy, bạn sẽ biết nhiều điều về nguyên tố hóa học nào đó chỉ bằng cách nhìn vào vị trí của nó trên bảng.

Nắm được mỗi nguyên tố có số proton nhiều hơn so với nguyên tố đứng trước nó

Bạn sẽ biết được điều này khi nhìn vào số nguyên tử. Số nguyên tử được sắp xếp từ trái sang phải. Vì trong bảng, các nguyên tố được sắp xếp theo nhóm nên có các khoảng trống trong bảng.

Nhận biết các nhóm có chung tính chất vật lý và hóa học

Các nhóm nguyên tố sẽ đứng cùng cột dọc và hầu hết sẽ có cùng một màu. Dấu hiệu này sẽ giúp bạn dễ dàng xác định các yếu tố nào có tính chất vật lý và hóa học tương tự nhau. Từ đó, bạn có thể dự đoán cách hoạt động của chúng.

Lưu ý khoảng trống trong bảng tuần hoàn

Mặc dù các nguyên tố trong bảng được sắp xếp theo số nguyên tử. Tuy nhiên, chúng cũng được sắp xếp thành nhóm có chung tính chất vật lý và hóa học. Vì các nguyên tử không luôn luôn trong các nhóm khi chúng tăng số lượng nên bảng tuần hoàn sẽ chứa các khoảng trống.

Lưu ý mỗi hàng trong bảng được gọi là chu kỳ

Tất cả các nguyên tố trong một chu kỳ có cùng quỹ đạo nguyên tử. Có 7 hàng có nghĩa là có 7 chu kỳ. Số lượng quỹ đạo phù hợp với số lượng chu kỳ.

mỗi hàng trong bảng tuần hoàn hóa học được gọi là chu kỳ

Phân biệt giữa kim loại, bán kim loại và phi kim loại

Bạn có thể hiểu rõ hơn các thuộc tính của một nguyên tố bằng cách hiểu đó là nguyên tố gì. Bảng tuần hoàn sẽ dùng màu sắc giúp người đọc biết đó là nguyên tố kim loại, bán kim loại hay phi kim loại. Theo bảng tuần hoàn, kim loại sẽ nằm ở bên trái bảng, phi kim loại nằm ở bên phải còn bán kim loại nằm ở giữa.

2.2. Cách 2: Nghiên cứu các nguyên tố

Nhận biết ký hiệu hóa học của các nguyên tố

Ký hiệu hóa học thường nằm ở giữa ô nguyên tố có cỡ chữ lớn. Ký hiệu hóa học sẽ dùng trong giải các phương trình hóa học hoặc làm thí nghiệm. Ký hiệu hóa học thường dùng chữ Latin tên viết tắt của nguyên tố đó. Ví dụ, nguyên tố Helium có ký hiệu là He. Tuy nhiên, sắt Iron có ký hiệu là Fe.

Tìm tên đầy đủ của từng nguyên tố hóa học nếu có thể

Khi viết nguyên tố nào, bạn nên viết tên đầy đủ của nó thay vì viết ký hiệu. Trong hầu hết các bảng tuần hoàn in ra, tên đầy đủ của các nguyên tố được viết ngay dưới ký hiệu.

Tìm số nguyên tử

Số nguyên tử của từng nguyên tố hóa học thường nằm ở đâu ô nguyên tố hoặc ở giữa hay góc. Tuy nhiên, có thể được đặt dưới ký hiệu của nguyên tố hoặc tên đầy đủ. Số nguyên tử sẽ chạy tuần tự từ 1 đến 118. Lưu ý số nguyên tử là số nguyên, không phải số thập phân.

Nhận biết số nguyên tử là số proton trong nguyên tố

Tất cả các nguyên tử của một nguyên tố đều có cùng một số proton. Không giống như với các electron, một nguyên tử không thể tăng hoặc giảm proton. Nếu không, nguyên tố sẽ thay đổi. Dùng số nguyên tử tìm số electron và neutron.

Biết các nguyên tố chứa cùng số electron như proton

Nếu nguyên tố bị ion hóa, proton sẽ có điện tích dương và electron có điện tích âm. Điều đó có nghĩa là các electron và proton bằng nhau bởi các nguyên tử không có điện tích. Nhưng một nguyên tử có thể mất hoặc thu các điện tử khiến nó bị ion hóa.

bảng tuần hoàn Mendeleev

2.3. Cách 3: Dùng khối lượng nguyên tử để tính toán neutron

Tìm khối lượng nguyên tử

Khối lượng nguyên tử thường ghi ở dưới cùng của ô nguyên tố, dưới ký hiệu nguyên tố. Khối lượng nguyên tử gồm các proton và neutron. Tuy nhiên, các ion làm khối lượng tính bằng khối lượng trung bình của khối lượng nguyên tử của nguyên tố và khối lượng nguyên tử của các ion của nó.

Xác định số hạt của nguyên tử đang học

Số hạt là khối lượng nguyên tử làm tròn đến số nguyên gần nhất. Như vậy, khối lượng nguyên tử là trung bình của tất cả các khối lượng nguyên tử có thể có của nguyên tố đó gồm cả các ion. Ví dụ, khối lượng nguyên tử của Carbon là 12.011 làm tròn là 12, còn Sắt là 55.847, làm tròn là 56.

Cách tìm neutron của nguyên tố

Khối lượng nguyên tử bằng tổng số proton cộng neutron. Tìm neutron sẽ bằng khối lượng nguyên tử trừ đi proton sẽ ra kết quả. Ví dụ, khối lượng nguyên tử Carbon là 12 và có 6 proton thì suy ra số neutron là 6.

Trên đây là những chia sẻ giúp bạn ghi nhớ và đọc bảng tuần hoàn hóa học lớp 8 hay bảng tuần hoàn Mendeleev một cách dễ dàng và nhanh chóng hơn rất nhiều. Chúc bạn thành công.

Founder gia sư 123 lê hồng hạnh

Founder LÊ HỒNG HẠNH

✅ 6 năm gia sư tiếng Anh tại nhà / trực tuyến

✅ Trực tiếp giảng dạy cho hơn 1500 học viên

✅ Chuyên tư vấn, kiểm duyệt, nâng cao kỹ năng cho hàng trăm gia sư giỏi

"Vieclam123 - Trang kết nối hiệu quả gia sư với phụ huynh cả nước, giúp tìm kiếm gia sư và lớp mới cần dạy kèm không qua trung gian, miễn phí"