home-logo.png
 Tìm kiếm nâng cao

Phân tích bài Cảnh ngày hè của đại thi hào dân tộc Nguyễn Trãi

  By   Administrator   14/07/2019

Bài viết dưới đây của Vieclam123.vn hướng dẫn học sinh phân tích những nội dung liên quan đến bài “Cảnh ngày hè” của nhà thơ Nguyễn Trãi mà các em được học trong chương Ngữ Văn lớp 10. Hy vọng với bài viết này sẽ giúp các em học sinh nắm chắc được nội dung để hiểu được những ý nghĩa sâu xa mà tác giả đã gửi gắm trong tác phẩm.

1. Khái quát về tác giả, tác phẩm

1.1. Khái quát về tác giả Nguyễn Trãi – Đại thi hào dân tộc

Tác giả Nguyễn Trãi

Nhà thơ Nguyễn Trãi (có hiệu là Ức Trai), ông sinh năm 1380 tại làng Ngái, huyện Phượng Sơn, Lộ Giang (nay thuộc Hải Dương). Ngày 19 – 9 – 1442 là ngày ông mất, ông mất trong vụ án Lệ Chi Viên – vụ án oan khốc nhất thời bấy giờ và cũng như trong lịch sử Việt Nam. Ông chính là một nhà thơ lớn, nhà văn hóa của dân tộc, là người đi đầu trong phong trào sáng tác thơ bằng tiếng Nôm ở nước ta. Bên cạnh đó ông còn là một vị anh hùng dân tộc với tình yêu nước da diết, nồng nàn. Bài “Cảnh ngày hè” là một tác phẩm thơ đặc sắc trong bộ “Quốc âm thi tập”, một tập thơ cổ nhất bằng chữ Nôm.

1.2. Khái quát về tác phẩm “Quốc âm thi tập”

- Được xem là tập thơ Nôm đầu tiên của nước ta, hay người ta thường gọi với cái tên “Bông hoa nghệ thuật đầu mùa” của nền thơ văn Việt Nam.

- Quốc âm thi tập – vẻ đẹp tâm hồn nhà thơ Nguyễn Trãi với lòng yêu nước thương dân, lý tưởng nhân nghĩa, tình yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước, tình yêu cuộc sống...

- Về nghệ thuật thơ ca được sử dụng trong “Quốc âm thi tập”: Nhà thơ Nguyễn Trãi đã vận dụng rất tinh tế thể thơ thất ngôn đường luật. Tuy nhiên một vài chỗ tác giả lại đưa vào một số câu thơ lục ngôn một cách linh hoạt và hợp lí, đây chính là nét nghệ thuật phá cách mà chỉ có ở thơ Nguyễn Trãi.

Bài thơ “Cảnh ngày hè” không chỉ thể hiện khung cảnh ngày hè một cách độc đáo mà còn thể hiện tâm hồn yêu đời, yêu thiên nhiên, yêu đất nước, yêu con người của Nguyễn Trãi. Bài thơ mang một nét đẹp giản dị, tự nhiên, có sự đan xen, kết hợp giữ thể thơ lục ngôn và thể thơ thất ngôn.

Với kỹ năng chuyên môn cao và trình độ dạy tốt tìm sinh viên dạy kèm tại nhà sẽ giúp nâng cao trình độ học tập hệ thống lại lý thuyết, củng cố bài tập,lấy lại căn bản cho học sinh yếu.

2. Phân tích về nội dung bài thơ “Cảnh ngày hè”

2.1. Mạch cảm xúc trong bài “Cảnh ngày hè”

Từ sự thanh thản, thư thái thêm phần bất đắc dĩ, có đôi chút chán ngán đến phấn chấn, hứng khởi đó chính là mạch cảm cảm xúc xuyên suốt trong bài thơ “Cảnh ngày hè”.

2.2. Bức tranh mùa hè trong “Cảnh ngày hè”

- Cảnh ngày hè được tác giả tái hiện đầy sức sống và thật đẹp với những chi tiết cụ thể , chân thật, sinh động, tươi tắn: tán hòe xanh, thạch lựu đỏ, hồng liên. Màu xanh của hòe, màu đỏ của lựu, màu hồng của hoa sen  – những màu sắc rực rỡ, căng tràn sức sống. Cùng với đó là các động từ như: đùn đùn, phun, tiễn, giương, đây chính là các động từ miêu tả rất mạnh mẽ thể hiện một sức sống bền bỉ, mãnh liệt như có gì đó đang thôi thúc sức sống tràn đầy. Tác giả đã sử dụng những hình ảnh thơ rất gần gũi, bình dị, độc đáo, quen thuộc nhưng có sự phá cách không giống với những hình ảnh thơ mang tính tượng trưng ước lượng vốn thường được sử dụng phổ biến trong thơ Đường.

- Bức tranh của ngày hè náo nhiệt, gắn liền với những hình ảnh rất đời thường. Âm thanh dân dã nhưng lại rất sôi động, tiếng ve kêu, tiếng xôn xao ngoài chợ cá, đây hoàn toàn là những điều rất gần gũi. Tác giả sử dụng từ láy tượng thanh như “lao xao” cùng với phép tu từ đảo ngữ góp phần tạo nên một cảnh ngày hè nhộn nhịp, cuộc sống ấm no, đủ đầy.

Bức tranh ngày hè trong bài thơ Cảnh ngày hè

Đây là một bức tranh ngày hè có sự kết hợp hài hòa giữa âm thanh và màu sắc, giữa con người và cảnh vật. Bức tranh ngày hè tràn ngập màu sắc, màu xanh của hòe, màu đỏ của lựu cùng với âm thanh của chợ cá, của tiếng ve khiến cho người đọc hình dung lên một không gian đầy sức sống. Trong không gian ấy, con người hiện lên thật hạnh phúc, vui tươi.

2.3. Tâm trạng nhà thơ

Những sắc thái trong bức tranh mùa hè đã thể hiện một tâm trạng đầy phấn khích trước vẻ đẹp ấy, cảnh vật dường như đã phá bỏ đi được sự tĩnh lặng của cuộc sống, qua đó thể hiện một sự thiết tha yêu đời của nhà thơ. Nỗi lòng của nhà thơ đối với cuộc sống, đối với đời được thể hiện sâu sắc ở 2 câu thơ cuối. Ông có nhắc đến hình ảnh cây đàn của Ngu Thuấn với mong ước có được sự thanh bình, no đủ cho nhân dân. Niềm gắn bó tha thiết đối với cuộc đời được thể hiện bằng niềm mong ước nhân dân được sung túc. Ngay cả trong hoàn cảnh khó khăn thì ý thức giúp đời luôn được hiện hữu trong tâm hồn của vị Đại thi hào dân tộc.

3. Bài mẫu phân tích bài “Cảnh ngày hè” giúp học sinh tham khảo

3.1. Bài mẫu số 1

Sau khi từ quan, về ở ẩn sống tại cùng đất Côn Sơn, Nguyễn Trãi đã sáng tác rất nhiều các tác phẩm thơ đặc sắc, trong đó tiêu biểu có tập thơ “Quốc âm thi tập”.  “Cảnh ngày hè” là bài thơ số 43 trong tập thơ đó, bài thơ chính là một bức tranh phong cảnh ngày hè sôi động, độc đáo nhưng lại chất chứa một nỗi niềm riêng của nhà thơ Nguyễn Trãi.

Trong câu thơ đầu tiên “Rồi hóng mát thuở ngày trường”, người đọc có thể thấy thoáng qua được sự êm đềm, an nhàn, thanh thoát. Câu thơ giúp hiện lên hình ảnh của nhà thơ đang nhàn nhã ngồi dưới bóng cây như đang hóng mát. Việc nước, việc quân đã tạm ổn định, xong xuôi nên ông mới quay về cuộc sống mộc mạc, gần gũi với thiên nhiên. Có một số chỗ dịch là “Rỗi hóng mát thuở ngày trường”, dù có dịch là “rồi” hay “rỗi” cũng đều có tác dụng gây chú ý với người đọc. Tác giả rảnh rỗi, mọi việc đều xong xuôi, đã qua rồi những “ngày trường” lại càng gây được sự chú ý thêm nữa cho người đọc. Câu thơ không chỉ mang hình ảnh nhàn nhã ngồi hóng mát của Nguyễn Trãi mà còn thể hiện lên nỗi niềm, tâm sự của tác giả: “Nhàn rỗi ta hóng mát cả một ngày dài” – một xã hội đang suy yếu, ý chí và nguyện vọng của tác giả đã bị vùi lấp, vì vậy ông đành phải từ bỏ tất cả, từ quan về quê ở ẩn, phải bất đắc dĩ “hóng mát” để vơi đi bất tâm sự, với bớt đi gánh nặng đang đè nặng lên vai. Câu thơ thấp thoáng một nỗi niềm tâm sự thầm kín, không chỉ là sự nhẹ nhàng, thư thái, thanh thản như ta thấy.

Về quê ở ẩn, ông càng có nhiều cơ hội gần gũi với thiên nhiên, bởi ông là người luôn say đắm và thích thú với vẻ đẹp của thiên nhiên xung quanh. “Hòe lục đùn đùn tán rợp giương”, cảnh ngày hè qua cái nhìn, qua tình cảm và tâm hồn của nhà thơ sáng bừng sức sống. Cây hòe lớn nhanh, tán cây lan rộng tỏa bóng mát như một tấm trướng căng ra giữa trời, cành lá tươi tốt. “Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ”, “Hồng liên trì đã tiễn mùi hương” – những cây lựu đang nặng trĩu những quả chín đỏ rực, ao sen ngào ngạt hương thơm với những cánh sen muốt hồng điểm tô thêm sắc thắm. Qua cái nhìn của Nguyễn Trãi, sức sống đang bừng bừng, tràn đầy, với ông cuộc đời chính là một khu vườn thiên nhiên, một vườn hoa rực rỡ sắc màu. Cảnh vật ngày hè hiện lên như trong cổ tích bởi có lẽ nó được nhìn qua ánh mắt của một người nghệ sĩ với tâm hồn yêu đời, yêu thiên nhiên...

Từ cảnh ngày hè đó, tình cảm của người thi sĩ cũng được thể hiện một cách sâu sắc: “Lao xao chợ cá làng ngư phủ”, “Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương”. “Chợ” đối với người Việt mà nói đây chính là hình ảnh của sự thái bình, thịnh vượng. Chợ càng đông vui thì chứng tỏ đất nước đang thịnh trị, nhân dân ấm no, hạnh phúc, nhưng chợ ảm đạm, tan rã thể hiện tình hình đất nước loạn lạc, có chiến tranh, đao binh... Cùng với đó chính là tiếng ve kêu lúc chiều tà, một âm thanh gần gũi, bình dị nơi vùng quê yên ả. Chính những hình ảnh nơi thôn quê ấy đã càng làm tô đậm thêm tình cảm sâu sắc của tác giả và gợi lên ý tưởng mà ông đã từng theo đuổi “Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng”, “Dân giàu đủ khắp đòi phương”.

“Dân giàu đủ” cuộc sống của nhân dân được hạnh phúc, ấm no chính là điều mà tác giả luôn canh cánh trong lòng bấy lâu nay. Ở đây ông đã mượn hình ảnh cây đàn “Ngu” của thời vua Nghiêu Thuấn vì đây chính là hai triều đại thái bình thịnh trị. Vua Thuấn vì để ca ngợi nhân gian có cuộc sống ấm no, giàu đủ, thóc lúa ngô khoai sản xuất được nhiều nên vua đã có khúc đàn “Nam Phong”. Cho nên, Nguyễn Trãi đã mong muốn có tiếng đàn “Ngu cầm” để đưa vào đời sống của nhân dân, ca ngợi lên cuộc sống  ấm no, tươi vui và tràn đầy hạnh phúc. Những mơ ước đó đã cho thấy ông có một tâm hồn vĩ đại đến nhường nào, dù trong bất cứ hoàn cảnh như thế nào, có còn là quan hay đã về ở ẩn ông đều luôn lo lắng cho cuộc sống của nhân dân.

Đó chính là một tư tưởng vô cùng đáng ngưỡng mộ. Dù cho triều đình nhà có đối xử với ông ra sao ông vẫn sống yêu đời và lạc quan, luôn mong muốn biến được ước mơ của mình thành hiện thực để nhân dân có một cuộc sống thanh bình, ấm no.

Bài thơ “Cảnh ngày hè” đã giúp cho người đọc hiểu rõ được nỗi niềm của nhà thơ Nguyễn Trãi khi sống tại Côn Sơn, dù có thế nào trong ông vẫn luôn hiện hữu tấm lòng yêu nước thương dân dâng trào, mãnh liệt. Ông luôn dành một tình yêu say đắm đối với thiên nhiên, cỏ cây, hoa lá. Có lẽ chính tình yêu đối với thiên nhiên ấy đã giúp ông phần nào đó với đi sự bi quan đối với cuộc đời mình. Ông luôn canh cánh trong lòng “một tấc lòng ưu ái cũ”, không quên đi lý tưởng nhân nghĩa, lý tưởng nhân dân, trông mong tất cả mọi miền trên đất nước không có tiếng oán than, u sầu.

3.2. Bài mẫu số 2

Nguyễn Trãi (hiệu là Ức Trai) là nhà chính trị yêu nước, nhà thơ thiên tài của dân tộc. Sau một thời gian dài làm quan trọng triều đình, ông cáo quan và bắt đầu về quê ở ẩn. Với khối lượng thơ đồ sộ mà Nguyễn Trãi để lại cho hậu thế chính là một tài sản thơ ca quý giá vô cùng. Cảnh ngày hè chính là một tác phẩm thơ nằm trong tập “Quốc âm thi tập” được ông sáng tác khi ở ẩn tại Côn Sơn. Bài thơ đã vẽ lên một bức tranh ngày hè sống động, độc đáo nhưng cũng hàm chứa môt tâm sự lớn lao của tác giả.

Bài thơ được tác giả viết theo thể thơ bát cú Đường luật với bố cục bốn phần rõ ràng đề - thực – luận – kết. Mở đầu bài thơ chính là hình ảnh tác giả đang thảnh thơi ngồi dưới bóng cây hóng mát “Rồi hóng mát thuở ngày trường”. Việc nước việc quân đã xong xuôi Nguyễn Trãi đã có thời gian để nghỉ ngơi hóng mát, đã qua rồi những “ngày trường” vất vả, mệt mỏi, yếu tố này càng làm cho người đọc quan tâm,chú ý hơn. Thật ra, cả câu thơ không chỉ tái hiện cho người đọc thấy hình ảnh nhà thơ đang thư thái ngồi hóng mát mà còn toát lên tâm tư của tác giả. Nguyễn Trãi đang ám chỉ đất nước trên đà suy thoái, những ý chí và nguyện vọng của ông đều bị dập tắt, không còn thiết tha gì nữa, ông đành phải rời bỏ triều đình, về quê sinh sống cho vơi đi những tâm sự phiền muộn, vơi đi gánh nặng đang đè nặng lên vai ông. Khi đọc lên cả câu thơ, người đọc mới có thể thấy hết được ý nghĩa hàm chứa trong đó, không còn là sự thảnh thơi như ta thấy, mà thêm vào đó là nỗi lòng thầm kín của tác giả.

Được hòa mình vào thiên nhiên, Nguyễn Trãi đã nhận thấy được vẻ đẹp tinh tế mà tại nơi triều đình đầy rẫy thị phi chưa bao giờ có được. Chỉ ba câu thơ ngắn ngủi, tác giả đã phác họa lên một bức tranh mùa hè nơi đồng quê thật hài hòa, tươi khỏe. Cây trước hiên, cây trong ao đều đang đua nhau vươn lên tốt tươi, tràn đầy sức sống cùng nhau khoe sắc, tỏa hương. “Hòe lục đùn đùn tán rợp giương” - Cây hòe với những tán lá sum suê, xòe rộng, bên cạnh đó là “Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ” - cây lựu với những quả chín mọng đỏ rực bên hiên nhà, cùng với đó là “Hồng liên trì đã tiễn mùi hương” - hoa sen hồng khắp mặt ao, nức tỏa hương thơm. Tất cả mọi cảnh vật đang dâng trào khí thế, tràn đầy sức sống, có lẽ đây chính là tâm hồn của nhà thơ lúc này. Nhà thơ Nguyễn Trãi đã sử dụng một loạt các động từ có sức gợi tả mạnh mẽ như: đùn đùn, giương, phun, tiễn gợi lên một sức sống căng đầy ẩn chứa bên trong mỗi sự vật, tạo cho người đọc sự ấn tượng với những nét mới lạ đó.

Ta bắt gặp được cảnh sắc thiên nhiên độc đáo đến vậy chính là nhờ vào lòng yêu cuộc đời, yêu thiên nhiên rất mãnh liệt của nhà thơ. Cảnh sắc thiên nhiên ngày hè đã phần nào làm nổi bật rõ lên con người của tác giả, một con người luôn muốn cống hiến hết sức mình làm giàu đẹp thêm cho quê hương đất nước. Màu đỏ của lựu chính là tấm lòng trung thành sắc son của tác giả đối với đất nước, mùi thơm ngào ngạt của hoa sen là lí tưởng lớn lao không bao giờ bị phai nhạt của nhà thơ, bởi hoa sen chính là loài hoa cao quý, thanh tao dù có sống trong bùn lầy vẫn luôn tỏa ngát hương thơm ngào ngạt.

Tiếp theo chuỗi những hình ảnh tái hiện lên bức tranh ngày hè đó chính là những câu thơ diễn tả âm thanh nơi vùng quê thanh bình “Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương”, cùng với đó là xuất hiện thêm hình ảnh con người “Lao xao chợ cá làng ngư phủ”. Từ “lao xao” được đặt trước cảnh chợ cá làm cho người đọc hình dung ra một khung cảnh chợ quê nhộn nhịp nơi làng ngư phủ.

Phân tích bài thơ Cảnh ngày hè

Lao xao – tiếng xôn xao trao đổi qua lại, giòn dã giữa tiếng nói và tiếng cười, tất cả đều hướng đến một cuộc sống lao động chân chất, cần cù. Những âm thanh ấy dần hòa quyện cùng với tiếng ve dắng dỏi kêu. Tiếng ve ấy vang lên trong một buổi chiều tà luôn gợi buồn, những đối với nhà thơ thì tiếng ve lúc này lại trở thành một thứ âm thanh rộn rã, khiến cho tâm trạng của ông cũng được rạo rực theo.

“Dễ có Ngu cầm đàn một tiếng”, “Dân giàu đủ khắp đòi phương” – Từ miêu tả sang biểu cảm, từ khách thể sang chủ thể, từ mạch thơ hướng ngoại sang hướng nội, nhà thơ đã bộc lộ hết nỗi lòng của mình ở hai câu thơ kết. Đó chính là một ước mơ, một ước mơ được tác giả ấp ủ bấy lâu nay, giấc mơ Nghiêu Thuấn, giấc mơ có giá trị ngàn đời đối với những con người trong thời trung đại, luôn mong ước đất nước có một bậc hiền vương để được yên bình, ấm no, hạnh phúc. Giờ đây, khi thấy thiên nhiên, vạn vật hòa nhã như thế, Nguyễn Trãi lại càng canh cánh ước mơ vĩ đại này. Đối với Nguyễn Trãi, tư tưởng vĩ đại ấy luôn sục sôi trong ông, thể hiện trong từng hành động, khắc khoải trong tâm trí và đặc biệt nó luôn chảy mãnh liệt trong từng câu thơ.

“Cảnh ngày hè” là là một tác phẩm thơ không chỉ sáng tạo trong hình thức thơ mà còn độc đáo trong cách dùng từ. Để tăng thêm phần hấp dẫn và tăng sức gợi tả cho bài thơ tác giả đã đặt các tính từ, động từ vào đầu câu. Đây chính là một bài thơ tả cảnh ngày hè sinh động, chân thật, tràn đầy sức sống, bức tranh hè hiện lên đầy màu sắc tươi tắn cùng các âm thanh gần gũi gợi lên tâm hồn yêu đời của tác giả. Bên cạnh đó bài thơ cũng thể hiện tấm lòng chân quý của nhà thơ, một tấm lòng cao cả đầy tình nghĩa khiến người đời biết ơn, kính trọng công lao của ông đối với đất nước. Dù ở bất cứ đâu, bất cứ hoàn cảnh nào Nguyễn Trãi vẫn một lòng kiên trung ái quốc, lo lắng cho nhân dân.

Trên đây là các phân tích về tác giả Nguyễn Trãi cùng tác phẩm “Cảnh ngày hè”, kèm theo đó là những bài văn mẫu phân tích bài thơ “Cảnh ngày hè” mà Vieclam123.vn đã cung cấp. Hy vọng với bài viết này có thể giúp các em học sinh nắm chắc kiến thức môn Ngữ Văn lớp 10.

Hiện nay các bạn sinh viên có nhu cầu đăng ký gia sư lớp mới có thể truy cập tại Vieclam123.vn địa chỉ đăng tin gia sư dạy thêm tốt nhất hiện nay.

>> Tham khảo thêm:

Gia sư nổi bật
no image  Hà Nội
Trần Thu Gia sư môn:  Toán , Văn , Tiếng Anh Từ: 150,000 vnđ/buổi
no image  
Hoàn Lê Gia sư môn:  Thương lượng
Trịnh Thị Hoài  Hà Nội
Trịnh Thị Hoài Gia sư môn:  Tiếng Anh Từ: 160,000 vnđ/buổi
Nguyễn Lê Bảo Anh  Hà Nội
Nguyễn Lê Bảo Anh Gia sư môn:  Toán , Tiếng Việt , Tiếng Anh Từ: 120,000 vnđ/buổi
Nguyễn Thị Huệ  Hà Nội
Nguyễn Thị Huệ Gia sư môn:  Toán , Tiếng Việt , Luyện chữ đẹp Từ: 120,000 vnđ/buổi
Nguyễn Thuỳ Linh  Hà Nội
Nguyễn Thuỳ Linh Gia sư môn:  Toán Thương lượng
no image  Hà Nội
Nguyễn Thị Ngân Gia sư môn:  Tiếng Anh Từ: 150,000 vnđ/buổi
Xem thêm gia sư